Клятва духу (Уладзімер Дудзіцкі)

Прысьвячаю любай і дарагой мне Маці

1

Час ізноў мае думы пакратаў
і наструніў пад грукат гарматаў.

Думы песьняй вазьму апрану я,
няхай песьня настрою пільнуе;

няхай цешаць пульсацыяй вёснаў
гукі музыкі звонка-узьнёслай.

Яны сэрца крануць і расчуляць,
маці боль свайго сына адчуе.

Калі-ж песьня мая зьіржавее,
думы вецер дашчэнту разьвее;

гукі музыкі, любай і шчырай,
адлятуць у няведамы вырай;

і настрой, хоць і сьлёзна заплача,
гэтай страты ніяк ня зьіначыць.

Дык расьцеце, і думы, і песьні,
узьлятайце у сінь паднябесься!

У нястрыманым вашым развоі
радасьць словамі сум перакроіць.

Я скажу ўсім: ідзеце сюды вы
слухаць песьні жыцьця агнявыя,

песьні працы і песьні змаганьня –
думы блізкага, сьветлага раньня!

Гэта час мае думы пакратаў
і наструніў пад грукат гарматаў.

2

Калісьці сокамі грудзей
паіла продкаў ты, зямліца,
і мы, каб род не парадзеў,
прыйшлі пітва твайго напіцца.

З маленства сьнілася у сьне,
было мацункам нам адзіным.
Яму, як сонцу і вясьне,
маліцца хочам на Радзіме.

Тут ветры ў песьнях шалясьцяць,
а песьні – палкія, жывыя.
Драбніца кажная жыцьця
усімі вызнана навылет.

Пакуты цяжкія радні,
разбою воражага грукат,
уцехі выпітае дні
і радасьць даўняга – адчуты.

Тут нылі з посьніцы бацькі,
і самі скораму ня зналі.
Ішлі, узяўшыся за кій,
у сьвет шляхамі чэрствых даляў.

Ня год які мо’ і ня два
у край чужы ішлі нясьмела.
Сухая, гойстрая жарства
пякла ног струджанае цела.

Ня мелі болю чым уняць
сыны твае у дзікім сьвеце:
халоднай поўначы штодня
калечыў сэрца льдзяны вецер.

Цяпер зірні: перад табой
стаім на варце ганаровай.
Скажы – і рынемся у бой
усе, ня вымавіўшы слова.

Пакуль-жа сокамі грудзей,
як продкаў некалі, зямліца,
напой, каб род не парадзеў,
каб ніцма целам не зваліцца.

Прыймі да споведзі! Вазьмі
прысягу шчырую. Прычасьці
не пашкадуй – сваймі грудзьмі
цябе заслонім ад напасьці.

3

Пасьля доўгіх і цяжкіх разлучын
радасьць стрэчы кальнула балюча.

На парозе часіны інакшай
скрыжаваліся погляды нашы.

І мацней ’шчэ браты мае, сёстры
горасьць вычулі прыкрага посту…

У зьняважанай бацькаўскай хаце
частавала сыноў сваіх маці.

Спаласкалі атруту былога
хмелем моцным пітва дарагога.

Кроплі дзіўныя першае чары
абдалі цела палкасьцю вару.

Гэта, збыўшы пакуты разлучын,
радасьць стрэчы кальнула балюча.

4

Каля сьвятыні на пагосьце,
пад бел-чырвона-белым сьцягам,
усе знаёмыя і госьці
зышліся выслухаць прысягу.

Быў цёплы чэрвенеўскі вечар,
а неба ўходзіла у прыцем.
Сьвяточныя гарэлі сьвечы,
і месяц слаўся у блакіце.

Ўсе тройчы ўкленчылі ўрачыста
і пакляліся моцна, гучна
адолець сілы дух нячысты,
што пнецца зганьбіць нашу лучнасьць;

што мкнецца край цудоўны, любы
і скарбы велічныя краю
аддаць на зьдзек людскі, на згубу
у стан разбойнай, хіжай зграі;

і даўнасьць – сэрца асалоду –
зьняславіць квапіцца, расьцерці,
і дух адроджаны народу
расьпяць на пляцы і усьмерціць.

І пакляліся моцна потым
каля сьвятыні на пагосьце
адпомсьціць часу за сіротаў,
за кроў, за бацькаўскія косьці.

5

Сіла клятвы, о, сіла сьвятая,
дух ваяцкі, бы птах, узьлятае:

узьлятае на крылах і кліча
войска грознага лік павялічыць.

Яно прыйдзе і стане із намі,
сіла духу дзе б’ецца крыламі,

дзе ў пякельных агнёх навальніцы
сінь крывёю гарачай імгліцца.

Яно прыйдзе шляхамі крутымі,
клятвы помнячы словы сьвятыя:

– Для цябе, беларускі народзе,
сіла збройная шчасьце народзіць;

ахрысьці на ахвярныя чыны
у змаганьні за славу Айчыны!

Аніякай навале ніколі
не скаваць, не змагчы нашай волі!

Сіла клятвы, о, сіла сьвятая,
дух ваяцкі, бы птах, узьлятае.

6

Грымяць і грымяць цягнікі
у бляску крывавых усхліпаў.
У спрыце вар’яцкім такім
трывога да шыбаў прыліпла.

Сьціраюць марозны узор
із вокан далонямі людзі.
Мігценьне агністае зор
цяпло выціскае і студзіць.

А шлях не кароткі яшчэ…
наперадзе шмат кілямэтраў.
Імчацца, здаецца, шпарчэй
калёсы наўсуперак ветру.

У воблік дрыготкай начы
вачыма ўпіваюцца воі.
Ў тугую ляцяць далячынь
і іхныя думы-настроі.

Грымяць і грымяць цягнікі
у бляску крывавых усхліпаў.
У спрыце вар’яцкім такім
трывога да шыбаў прыліпла.

7

Зышліся у грозным баі
вялікія, грозныя сілы.
Краіна на варце стаіць,
да сну анікога ня хіліць.

Да сьцежак прыцёртых прыляж,
да плітаў – часіну паслухай…
Дрыжыць пад нагамі зямля,
прыймаючы радасьць і скруху.

Расчулены месяц пасе
падзеі напятыя сутак.
Няпрошанай госьцяй прысеў
ля крыжа збуцьвелага смутак.

Тут кліча прачнуцца, устаць
сыноў дарагая Матуля
і вобраз вялікі Хрыста
да сэрца гарачага туліць:

– Зірнеце, сыночкі, з магілак сырых
на сьвет гэты Божы, на наскі!..
Малюся і плачу, каб нашай зары
ізноў не пасеклі на часткі…

8

Ні матулі, ні горкага плачу
і ня чуюць сыны, і ня бачаць,

ані сонца, ні зораў, блакіту,
ані медзі ня бачаць ракітнай.

І сьмяротны узьлёт навальніцы
не згадаецца ім, ня прысьніцца.

Прыняла іх зямліца ў пасьцелю,
вецер лісьцем курганы усьцеле.

Пракувае зязюля ураньні
пра ахвяры цяжкога змаганьня.

Неба хмары сівыя падоіць
і напоіць сыноў сырадоем…

9

Сьпеце, славы крывіцкай героі,
дух ваяцкі клянемся патроіць.

Пасьля гнеўных баёў і адплаты
прыйдуць любыя вашы дяўчаты.

Пакладуць яны кветкі жывыя,
плачам цьвіласьць курганную змыюць

і вяночкі із ружаў паложаць –
яны любасьць былую памножаць.

Росным раньнем улетку і ўвесну
прасьпяваюць вам сьлёзныя песьні:

Дзе ты, любы сокал,
дзе ты, чарнавокі?
Я цябе шукаю,
клікаю, гукаю…
Любы, адгукніся!

Ой, ды знаю, знаю…
Сорам, што гукаю…
Ты за цёмным борам
ды за сінім морам…
Любы, адгукніся!

Вернешся дадому
пад вясёлы гоман…
І у роднай хаце
стрэну я і маці…
Любы, адгукніся!

Ой, ды знаю, знаю…
Сорам, што гукаю…
У сырой ты сьпіш зямельцы,
кажа маё сэрца.
Любы, адгукніся!

 

        Будуць дні і цалюткія ночы
гаварыць аб нядолі дзявочай.

Шчасьце з даляў сваё будуць клікаць
па усёй па краіне вялікай.

…Я-ж кахала цябе, мая радасьць…
Помніш росныя сьцежкі у садзе?

Помніш рэчку, крынічка дзе звоніць,
ты прыходзіў ды з кветкай півоні.

Хвалі беглі, каціліся ў далі,
квола кветкі-півоні гайдалі…

Ўспамінаюцца дні тыя, ночкі…
Дзе ты, кветка уцехі дзявочай?

Я-ж кахаю цябе, мая радасьць…
Помніш росныя сьцежкі у садзе?

Сьлед каханьня, цяпла не заліпне
і крывёю гарачых усхліпаў.

Сьпеце, славы крывіцкай героі,
дух ваяцкі клянемся патроіць.

10

А часамі гавораць гэтак:
«Нам сваё наймілей бывае…

Няхай восень сабе ці лета
узьвівае свой сьпеў над краем».

Ёсьць у кажнай праяве доля,
ёсьць і солад, і горкі чэмер.

Не адолець цяжкога болю,
хоць і сэрца сваё ушчэмім.

11

Хай, што хочуць, гавораць людзі, –
не такі ўжо вялікі грэх:
сяньня тое злачынствам будзе,
калі думка чыя памрэ.

Не здалее ніхто на сьвеце
красавацца, як трэба, жыць,
калі ўзьлёт ейны злосьнік-вецер
узапне на шпяні мяжы…

Чаго варта цяпер істота
у цяжкую жыцьця пару,
што наровіць, бы смоўж, употай
прысмактацца да моцных рук?

Мо’ таму й боль душу сьціскае
і спадае сьляза з вачэй?..
Дарма сяньняшні грэшнік-Каін
на ражне славу дзён пячэ!..

У мінуўшчыне – час пражыты –
думку продкі радзілі дням,
каб да сонца, крывёй абліты,
гонар Бацькаўшчыны ўзьняць.

Шанаваць, сьцерагчы нам трэба,
гартаваць і далей расьціць,
каб пад родным блакітным небам
наканованы шлях прайсьці.

Хай шпурляе крывёй навальніца,
хай няўмольныя б’юцца агні,
хоць падзем, можа стацца так, ніцма –
кляцьве духу ня зрадзім ані.

Дык няхай і гавораць людзі, –
не такі ўжо вялікі грэх:
сяньня тое злачынствам будзе,
калі думка чыя памрэ.

12

Прыйдзем, вернемся ў родную хату
сьвяткаваць найвялікшае сьвята,

сьвята мужнасьці нашае, сілы,
што нядолю ліхую скасіла.

Маці стрэне, гасьцінна расчыніць
урачыстыя дзьверы сьвятыні.

І памолімся, палячы сьвечы,
за шчасьлівую нашую вечнасьць.

Думы новага часу і песьні
узьлятуць у блакіт паднябесься.

 

Менск, 1944

http://rv-blr.com/literature/6344

Advertisements